Bij een vakantie in Tsjechië en literatuur denkt bijna iedereen aan Praag. Kafka, de Karelsbrug, een boek op een terras aan de Moldau. Toch liggen de mooiste plekken van Tsjechische schrijvers vaak ergens anders. In een brouwerij aan de Elbe bijvoorbeeld of in een stil dal waar een grootmoeder haar kleinkinderen de natuur liet zien.
Waarom je buiten Praag dichter bij de verhalen komt
In Praag deel je Kafka met duizenden andere bezoekers. Op het platteland gaat dat anders. Daar staat het huisje waar een schrijver zijn zomers doorbracht nog gewoon in het bos. Je drinkt een biertje in de kroeg waar hij zat of je loopt het pad dat in zijn boek beschreven staat. Dat voelt persoonlijker en veel minder als een museumbezoek.
Handig voor jou: veel van deze plekken liggen op rijafstand van onze vakantiehuizen. 's Ochtends een uurtje cultuur, 's middags terug voor de sauna of een luie middag in de tuin. Zo past literatuur prima in een ontspannen vakantie, ook met kinderen die liever buiten spelen dan lezen.
Foto: Standbeeld Kafka in Praag, VisitCzechia
Karel Čapek: van het woord robot tot het Reuzengebergte
Wist je dat het woord robot uit Tsjechië komt? Karel Čapek gebruikte het in 1920 in zijn toneelstuk R.U.R., over kunstmatige arbeiders. Het idee voor het woord kwam trouwens van zijn broer Josef, die schilder was. Een leuk weetje om aan tafel op te dissen.
De broers Čapek komen uit het noordoosten van Tsjechië, aan de voet van het Reuzengebergte. In Malé Svatoňovice, waar Karel in 1890 werd geboren, staat een museum over de twee broers. Karel ging naar school in Hradec Králové, een stad met verrassend mooie architectuur uit het begin van de vorige eeuw. En ook in het bergdorp Špindlerův Mlýn lieten de Čapeks hun sporen na.
Zit je in een van onze vakantiehuizen in het Reuzengebergte, dan maak je hier makkelijk een dagje van. Combineer het museum met een wandeling in de bergen en je hebt zowel cultuur als frisse lucht gehad.
Foto: Karel Čapek, VisitCzechia
Jaroslav Rudiš en het hotel op de Ještěd
Jaroslav Rudiš is een van de bekendste Tsjechische schrijvers van nu. Hij groeide op in Lomnice nad Popelkou in het Boheems Paradijs en schrijft in het Tsjechisch én in het Duits. Rudiš is een groot treinliefhebber en dat merk je aan zijn boeken. Ze gaan over stations, grensstreken en kleine stadjes waar de tijd net wat trager loopt.
Zijn roman Grandhotel speelt zich af in het opvallende hotel op de top van de Ještěd, vlak bij Liberec. De toren lijkt van een afstand op een raket en is van kilometers ver te zien. Boven heb je uitzicht over het IJzergebergte en het Boheems Paradijs. In de zomer wandel je er naartoe, in de winter kun je er skiën.
Ook leuk: Rudiš schreef samen met tekenaar Jaromír 99 de stripreeks Alois Nebel, over een treindienstleider in het Jeseníkgebergte. De verfilming won zelfs de Europese Filmprijs.
Foto: Jaroslav Rudiš, Handrejch Pravo Profimedia
Bohumil Hrabal: bier, katten en een huisje in het bos
Als er één schrijver is die bij gezellig samen zijn past, dan is het Bohumil Hrabal. Hij groeide op in de brouwerij van Nymburk, waar zijn stiefvader bedrijfsleider was. Die jeugd beschreef hij later in Postřižiny, dat ook prachtig werd verfilmd. In de bierstube van de brouwerij drink je nog altijd een glas Postřižinské bier. Een betere manier om een schrijver te leren kennen bestaat eigenlijk niet.
Zo'n zestien kilometer verderop ligt Kersko, een bosrijke huisjeswijk. Hier had Hrabal zijn zomerhuisje met groene luiken, waar hij schreef en zijn vele katten voerde. Het huisje is onlangs gerestaureerd en heeft een nieuwe tentoonstelling. De makers wilden het zo inrichten alsof Hrabal net even naar buiten is gelopen. Zijn originele kasten, kist en kapstok staan er nog.
Nymburk en Kersko liggen in Midden-Bohemen, een fijne regio als je rust zoekt maar Praag toch binnen bereik wilt hebben. Bekijk ook onze vakantiehuizen in Midden-Bohemen.
Foto: Bohumil Hrabal, VisitCzechia
Jaroslav Hašek en Švejk op de burcht van Lipnice
De brave soldaat Švejk ken je misschien al. Minder bekend is dat Jaroslav Hašek het boek niet in Praag schreef, maar in het rustige Lipnice nad Sázavou. In 1921 had hij genoeg van de hoofdstad en vertrok hij naar dit dorpje in de Vysočina. Toen hij zelf niet meer kon schrijven, dicteerde hij de hoofdstukken vanuit zijn slaapkamer. Hij overleed er in 1923 en ligt er ook begraven.
Boven het dorp staat een burcht en onderaan de burcht vind je het monument voor Hašek. Restaurant U České koruny is nog altijd in handen van zijn nazaten. Een plek om even te blijven zitten, met een bord Tsjechische kost en een biertje erbij.
Vysočina zelf is een regio van glooiende heuvels, bossen en vijvers, ideaal voor fietsen en wandelen. Meer over de soldaat zelf lees je in ons artikel over de brave soldaat Švejk.
Foto: Jaroslav Hašek en Švejk, Shutterstock
Milan Kundera in Brno
De ondraaglijke lichtheid van het bestaan staat bij veel mensen in de boekenkast. Minder bekend is dat de schrijver ervan, Milan Kundera, uit Brno kwam. Hij woonde een groot deel van zijn leven in Parijs en zag zichzelf later als Franse schrijver. Toch kreeg zijn geboortestad een mooi eerbetoon. In de Moravische Landsbibliotheek vind je op de eerste verdieping de Milan Kundera-bibliotheek met zijn persoonlijke boekencollectie.
Kundera was een groot bewonderaar van componist Leoš Janáček, die ook in Brno woonde. Wie van muziek houdt, combineert de bibliotheek dus makkelijk met het huis van Janáček. Brno is een levendige studentenstad en een goed vertrekpunt voor Zuid-Moravië, met wijngaarden, kastelen en fietsroutes door het vlakke land. Meer ideeën vind je in ons artikel over familievakantie in Zuid-Moravië. En onze vakantiehuizen in Zuid-Moravië liggen er op rijafstand.
Foto: Milan Kundera, Moravische Landsbibliotheek
Božena Němcová en het dal van de grootmoeder
Babička, oftewel De grootmoeder, is voor Tsjechen wat Ot en Sien ooit voor ons waren. Iedereen kent het. Božena Němcová schreef het boek over haar jeugd in Ratibořice, in Oost-Bohemen. De omgeving heet sindsdien Babiččino údolí, het dal van de grootmoeder.
Je loopt er langs de rivier de Úpa, langs een oude watermolen en een klein kasteel. Het is een korte, vlakke wandeling, dus ook prima met kleine kinderen. Wat je er allemaal kunt zien, lees je in ons artikel over Babiččino údolí en de wereld van Božena Němcová. Het dal ligt niet ver van Malé Svatoňovice, zodat je het makkelijk combineert met het museum van de broers Čapek.
Foto: de historische watermolen, VisitCzechia
Nog meer namen om te onthouden
Tsjechië heeft veel meer schrijvers dan in één artikel passen. Jaroslav Seifert won in 1984 als enige Tsjech de Nobelprijs voor literatuur, met gedichten vol Praagse straten. Toneelschrijver Pavel Kohout en romanschrijver Michal Viewegh zijn in eigen land grote namen, en Patrik Ouředník is vooral in Frankrijk geliefd. Je kinderen kennen er misschien al eentje zonder het te weten. Zdeněk Miler tekende het Molletje, dat al generaties lang over de buis kruipt. Van de jongere generatie zijn Bianca Bellová en Kateřina Tučková de moeite waard, en fantasyschrijver Leoš Kyša wordt in Polen gretig gelezen onder de naam František Kotleta.
Foto: Tsjechische postzegel van Jaroslav Seifert, Shutterstock
Handig om te weten
- Check de openingstijden. Kleinere musea zijn buiten het hoogseizoen vaak beperkt open of alleen in het weekend.
- Lees vooraf een boek. Zoek je een begin, kijk dan eens in onze leeslijst met boeken over Tsjechië.
- Toch een dagje Praag? Dan kun je natuurlijk niet om Kafka heen. Lees waar je hem vindt in ons artikel over Franz Kafka en Praag.
Welke schrijver past bij jouw vakantie?
Of je nu de bergen in wilt met Čapek of liever een biertje drinkt bij Hrabal, deze plekken maken een vakantie in Tsjechië net wat rijker. En na een dag vol verhalen kom je thuis in een huis waar je ruimte hebt om bij te komen. Bekijk de vakantiehuizen van CeskySight in het Reuzengebergte, Midden-Bohemen, Vysočina en Zuid-Moravië. We hebben ze zelf uitgekozen, met dezelfde vraag als altijd: zouden we hier zelf graag zitten?
